Jak mierzyć zmienność na giełdzie?

zmiennosc na gieldzie

Wciąż niewielu inwestorów podchodzi do inwestowania na giełdzie poważnie. Brak, doświadczenia, odpowiedniego przygotowania merytorycznego i narzędzi sprawia, że powodzenie inwestycji zależy bardziej od szczęścia (nie, nie intuicji), niż samego inwestora. O ile jednak elementy, które decydują o wielkości naszych zysków nie są tak istotne, o tyle te, które decydują o wielkości naszych strat są kluczowe! Jednym z takich elementów jest właśnie zmienność, a przede wszystkim jej ograniczanie.

Zmienność nie jest oczywiście zła – jeżeli cena nie ulegałaby zmianie, na handlu akcjami nie dałoby się zarabiać. Problem jednak w tym, że zmienność to też nieprzewidywalność, która każe nam być niepewna co do ostatecznego rezultatu podjętej inwestycji. Im cena akcji jest bardziej zmienna, tym trudniej jest przewidzieć jej poziom w ciągu następnych sesji lub w danym dniu w odległej przyszłości. Inwestorzy powinni więc unikać bardziej zmiennych spółek, ponieważ nawet jeśli oferują one większy potencjał, to nigdy nie można być całkiem pewnym co do ich zachowania na giełdzie.

W jaki sposób zmierzyć taką zmienność? Najlepszą miarą jest w tym przypadku odchylenie standardowe, które – w ogromnym uproszczeniu – liczy odległość poszczególnych wyników (cen, stop zwrotu) od średniej z danego okresu, a następnie liczy ile wynosi średnia tych odległości. I tak, jeśli średnia stopa zwrotu wynosi 1%, a odchylenie 0,5%, to dla nas jest to informacja, że powinniśmy oczekiwać zmian cen w wysokości około 1% przy czym ta wartość odchylać się będzie właśnie o 0,5 punktu procentowego.

Oczywiście ściągnięcie do Excela notowań cen (stooq.pl) i obliczenie odchylenia (jest na to funkcja!) stanowi pewien wysiłek, jednak ważniejsze od liczbowej wartości jest samo wzrokowe odróżnienie spółek mniej i bardziej zmiennych. Dodatkowo trzeba rozumieć, że na giełdzie występują dwa rodzaje odchylenia!

Dwa rodzaje zmienności

W przypadku cen akcji spółek na giełdzie możemy mówić o dwóch rodzajach zmienności – krótkoterminowej i długoterminowej. Obie obliczy nam odchylenie standardowe, jednak w obu przypadkach wykorzystamy inne dane. Dla krótkoterminowej zmienności potrzebne są dane o stopach zwrotu, dla długoterminowej wystarczą same notowania cen. Dlaczego odchylenie stóp zwrotu informuje o zmienności krótkoterminowej, podczas gdy odchylenie cen wskazuje zmienność długoterminową? Najlepiej zobrazować to za pomocą poniższej grafiki:

zmiennosc na gieldzie

Analizując pierwszy wykres widać, że spółki A i B będą miały bardzo zbliżone odchylenie stóp zwrotu (zmienność krótkoterminową). Ruchy są bowiem jednoznaczne – jeśli trend jest wzrostowy, obserwujemy tylko wzrosty, jeśli zaś spadkowy, widzimy tylko spadki. Zmienność dzienna praktycznie nie występuje. Różni je z kolei zmienność długoterminowa – podczas gdy spółka A notuje bardzo szeroki zakres ruchów, spółka B ulega znacznie mniejszym zmianom. Pod tym względem Do spółki A podobna jest spółka D (również szeroki zakres wahań długoterminowych), jednak całkowicie różni się ona pod kątem zmienności krótkoterminowej – jej dzienne stopy zwrotu są znacznie trudniejsze do przewidzenia.

Podsumowując ocena poszczególnych spółek będzie następująca:

  • Spółka A: Mała zmienność krótkoterminowa; Duża zmienność długoterminowa
  • Spółka B: Mała zmienność krótkoterminowa; Mała zmienność długoterminowa
  • Spółka C: Duża zmienność krótkoterminowa; Mała zmienność długoterminowa
  • Spółka D: Duża zmienność krótkoterminowa; Duża zmienność krótkoterminowa

Można to też podsumować w inny sposób:

  • Mała zmienność krótkoterminowa: spółki A i B
  • Duża zmienność krótkoterminowa: spółki C i D
  • Mała zmienność długoterminowa: spółki B i C
  • Duża zmienność długoterminowa: A i D

O tym co to znaczy w jak najbardziej praktycznej formie napisałem w tekście, który opublikowany został na łamach bloga w Squaber.com. Różnicę w zmienności długoterminowej bardzo dobrze widać na drugim wykresie.

Jak to wykorzystać?

Dlaczego musimy rozróżniać dwa typy zmienności? Dlatego, że w zależności od naszego horyzontu inwestycyjnego dany typ będzie dla nas korzystny lub nie. Inwestora krótkoterminowego nie interesuje, czy spółka na przestrzeni tygodni lub miesięcy ulega dużym zmianom. Osoba która sprzedaje akcje w ciągu tego kilku dni szuka dużej zmienności krótkoterminowej, która pozwoli osiągnąć jej szybkie zyski. Inwestor długoterminowy poszukuje z kolei krótkoterminowej stabilności (nie chce, by wartość jego portfela skakała z dnia na dzień), za to liczy na wysoką zmienność w długim terminie.

Jak widać, nie potrzeba danych i Excela, by skutecznie ocenić jaką zmiennością spółka charakteryzuje się w krótkim i długim terminie. Jeśli jej notowania są “poszarpane”, to jest bardziej zmienna w krótkim terminie niż taka, której ceny są “wygładzone”. Jeśli z kolei na wykresie widzimy zdecydowane trendy, nie zaś długoterminową konsolidację, to cechuje się ona wysoką zmiennością długoterminową.